5. Lokale stromingen

Getijden en getijdenstromen

De door wind en dichtheid gedreven stromen, die we in de hoofdstukken 2 en 3 behandeld hebben, stromen over het algemeen de hele tijd in dezelfde richting. De stroomsterkte kan variëren, misschien met de tijd van het jaar, maar stromen zoals de Golfstroom en de Kuroshio stromen altijd in dezelfde richting.

Waar grote stromen van richting veranderen, gebeurt dit gewoonlijk maar een- of tweemaal per jaar. In de Indische Oceaan keert de Noord-Equatoriale stroom van richting om in harmonie met de Indische Moesson. Vanaf november tot maart, tijdens de noordoostelijke moesson, stroomt hij naar het westen en gedurende de rest van het jaar stroomt hij naar het oosten.

Getijdenstromen keren een- of tweemaal per dag om.

De aantrekking van de maan (en in mindere mate de zon) is verantwoordelijk voor de verticale beweging van water dat we getij noemen. Getijdenstromen worden gedefinieerd als de horizontale verplaatsing van water veroorzaakt door deze verticale beweging. Hoe groter het hoogteverschil tussen hoog en laag tij, hoe sneller de getijdenstroom.

Getijdenstromen kunnen snelheden bereiken van meer dan 2 m/s. Bijvoor­beeld in China, in het Laotieshan Kanaal is de maximale getijdenstroom 2,5 m/s. De maximale getijdenstromen voor de kust van Portugal zijn in de orde van grootte van 0,2 tot 0,5 m/s. In de Bay of Fundy, tussen de Canadese provincies New Brunswick en Nova Scotia, kunnen de getijdenstromen oplopen tot 4 m/s.

Waarom zijn getijdenstromen belangrijk?

Getijdenstromen hebben meer invloed op ons aan dan je zou denken. Getijverschil - het verschil tussen laag en hoog tij - en de snelheid van de stroom kan een invloed hebben op

• scheepvaart - in- en uitvaren van havens, kustgebieden, riviermonden
• visserij langs de kust - schaaldieren, viskwekerijen, vissen tussen getijden, inhalen
• toerisme - grootte van strandzone, veiligheid
• vervuiling - getijdenstromen kunnen sommige vervuilende stoffen afbreken of andere terug aan land brengen
• kusterosie
• getijdenenergie - het regelmatig omkeren van de getijdenstromen kan een betrouwbare energielevering geven - bijvoorbeeld de getijden­centrale te La Rance in Frankrijk die gebruikt maakt van een dam, of recenter alleenstaande systemen voor de kust van Dorset en bij het European Marine Energy Centre (EMEC) voor de kust van Orkney, Schotland.

SeaGen - eerste commerciële getijdengenerator ter wereld in Strangford Lough Noord-Ireland. Het sterke zog toont de kracht in de getijdenstroom. Bron: Wikimedia Commons

Severn Bore.
Bron: Graham Bloomfield

Wanneer sterke getijdenstromingen door smalle geulen worden geleid, ontstaat er een bore – een lage ‘muur’ van water die zich in hoog tempo door de riviermonding voortbeweegt. De Severn Bore is hier een goed voorbeeld van.

Getijden spelen een belangrijke rol bij de menging in de oceaan. Wanneer ze door zeestraten en over drempels stromen, veroorzaken ze turbulentie, waardoor oppervlaktewater en diep water met elkaar worden vermengd.

Solitonen, of grote watergolven die zich zonder vervorming lijken voort te planten in de open oceaan over vele kilometers, werden voor het eerst in Engeland in 1834 waargenomen.

De foto toont een dramatisch voorbeeld van oceaansolitonen die zich vanaf de Straat van Gibraltar voortplanten en werd genomen door de Shuttle STS 41-G in oktober 1984. Op deze foto wordt een serie solitonen, die door het oostwaarts stromend getij teweeggebracht worden, gevolgd door een strook water zonder enige structuur, waar geen solitonen voortgebracht zijn nadat het tij gekeerd is. Drie getijdencycli van 24 uur zijn te zien op dit beeld, waarbij er ongeveer 60 km ligt tussen de ene serie solitonen en de volgende.
Bron:Shuttle views of the earth: oceans from space